Skip to main content

Bệnh héo xanh vi khuẩn hại cà chua

Tóm tắt​

Héo xanh vi khuẩn là bệnh do vi khuẩn Ralstonia solanacearum sống trong đất gây ra, xâm nhập qua rễ và phát triển trong mạch dẫn, làm cây cà chua héo rũ đột ngột trong khi lá vẫn còn xanh. Ban đầu cây héo vào buổi trưa và hồi lại buổi chiều, sau vài ngày héo hẳn và chết. Cắt ngang thân thấy mạch dẫn thâm nâu, nhúng vào nước có dịch vi khuẩn trắng đục chảy ra. Bệnh rất khó trị, chủ yếu phòng ngừa bằng luân canh, giống kháng và gốc ghép.

Tác nhân gây bệnh​

  • Tác nhân: Vi khuẩn Ralstonia solanacearum.
  • Phân loại: Vi khuẩn.
  • Đường lây lan: Đất, nước tưới, nước mưa chảy tràn; xâm nhập qua vết thương ở rễ (do tuyến trùng, xới xáo, cấy trồng); cây giống, dụng cụ nhiễm bệnh.
  • Nguồn bệnh tồn tại: Tồn tại nhiều năm trong đất và tàn dư cây bệnh; nhiều cây họ cà (cà tím, ớt, khoai tây, thuốc lá), lạc, gừng và cỏ dại là ký chủ.

Triệu chứng​

  • Toàn cây: Lá ngọn héo rũ vào buổi trưa nắng, hồi lại vào chiều tối; sau 2–3 ngày cây héo hẳn, lá vẫn giữ màu xanh rồi chết.
  • Thân: Thân có thể xuất hiện rễ bất định; cắt ngang gốc thân thấy mạch dẫn thâm nâu; nhúng đoạn thân vào cốc nước trong sau vài phút có dòng dịch trắng đục chảy ra (dịch vi khuẩn).
  • Rễ: Rễ thâm nâu, thối khi bệnh nặng.

Điều kiện phát sinh​

  • Thời tiết: Nhiệt độ cao 30–35 °C, ẩm độ đất cao; nặng sau mưa lớn rồi nắng nóng.
  • Thời điểm: Thường xuất hiện từ khi cây ra hoa, đậu quả; nặng trong vụ Xuân Hè, Hè Thu.
  • Canh tác: Trồng liên tục cây họ cà trên cùng đất; đất chua, thoát nước kém; tưới tràn; xới xáo làm đứt rễ; đất nhiễm tuyến trùng.

Phân biệt với bệnh dễ nhầm​

  • Héo vàng do nấm Fusarium: Lá vàng từ dưới lên, héo từ từ, thường một bên cây; không có dịch trắng đục khi nhúng thân vào nước.
  • Héo rũ gốc mốc trắng (Sclerotium rolfsii): Gốc thân sát đất có lớp nấm trắng và hạch nấm nhỏ màu nâu như hạt cải.

Biện pháp phòng ngừa​

  • Luân canh với cây không phải ký chủ (đặc biệt lúa nước) ít nhất 2–3 năm; không trồng sau cây họ cà.
  • Dùng giống chống chịu hoặc ghép cà chua trên gốc cà tím chống chịu héo xanh.
  • Bón vôi cải tạo đất chua; lên luống cao, thoát nước tốt; tưới rãnh hoặc tưới nhỏ giọt, tránh tưới tràn.
  • Bón phân hữu cơ hoai mục kết hợp chế phẩm vi sinh đối kháng.
  • Hạn chế gây vết thương cho rễ khi chăm sóc; quản lý tuyến trùng.

Biện pháp xử lý​

Canh tác – thủ công​

  • Nhổ bỏ cây bệnh ngay khi phát hiện, cho vào túi mang ra khỏi ruộng tiêu hủy; rắc vôi bột vào hốc cây bệnh.
  • Không để nước từ khu vực có cây bệnh chảy sang khu vực khác.

Sinh học​

  • Dùng chế phẩm chứa vi khuẩn đối kháng (Bacillus spp., Pseudomonas fluorescens) hoặc Streptomyces spp. có đăng ký, tưới gốc phòng bệnh.

Hóa học​

  • Hiệu quả trị bệnh bằng thuốc hóa học rất hạn chế khi cây đã héo.
  • Có thể tưới gốc phòng bệnh cho các cây xung quanh bằng hoạt chất có đăng ký cho bệnh héo xanh như các hợp chất đồng, kasugamycin, oxolinic acid.
  • Chỉ dùng thuốc có trong Danh mục thuốc bảo vệ thực vật được phép sử dụng tại Việt Nam (bản hiện hành); tuân thủ nguyên tắc 4 đúng và liều lượng ghi trên nhãn.

Lưu ý an toàn​

  • Không tận dụng cây bệnh làm phân xanh hoặc ủ phân tại ruộng.
  • Rửa sạch dụng cụ, giày dép sau khi làm việc trong khu vực có cây bệnh.
  • Tuân thủ thời gian cách ly ghi trên nhãn trước khi thu hoạch quả.

Tài liệu tham khảo​