Skip to main content

Bệnh chết nhanh hại hồ tiêu

Tóm tắt​

Chết nhanh là bệnh nguy hiểm nhất trên hồ tiêu, do nấm noãn Phytophthora capsici gây ra. Nấm tấn công rễ và gốc thân sát mặt đất làm thối đen, cây héo rũ đột ngột, lá rụng xanh hàng loạt và có thể chết cả trụ chỉ trong 1–2 tuần. Bệnh lây lan nhanh qua nước mưa, nước tưới chảy tràn và đất, phát triển mạnh trong mùa mưa trên vườn thoát nước kém.

Tác nhân gây bệnh​

  • Tác nhân: Nấm noãn Phytophthora capsici.
  • Phân loại: Nấm noãn (Oomycetes).
  • Đường lây lan: Bào tử động bơi theo nước mưa, nước tưới chảy tràn; đất bám dụng cụ, giày dép; hom giống nhiễm bệnh; nước mưa bắn từ đất lên lá thấp.
  • Nguồn bệnh tồn tại: Bào tử trứng và sợi nấm tồn tại lâu trong đất và tàn dư cây bệnh.

Triệu chứng​

  • Rễ, gốc thân: Rễ và đoạn thân sát mặt đất bị thối, vỏ thâm đen, ướt nhũn, có thể có dịch nhớt; cạo vỏ thấy mạch dẫn chuyển màu nâu đen.
  • Lá: Lá héo, chuyển vàng rồi rụng hàng loạt khi còn xanh; trên lá sát đất có thể có vết thối đen, mép vết bệnh có tua dạng răng cưa.
  • Toàn cây: Cây héo rũ đột ngột, đốt thân dễ gãy rời; trụ tiêu chết nhanh, thường trong 1–2 tuần sau khi triệu chứng héo xuất hiện.

Điều kiện phát sinh​

  • Thời tiết: Mưa nhiều, đất ẩm ướt kéo dài, nhiệt độ ấm.
  • Thời điểm: Cao điểm trong mùa mưa, nhất là giữa và cuối mùa mưa.
  • Canh tác: Vườn thoát nước kém, đọng nước quanh gốc; xới xáo làm tổn thương rễ; vườn rậm rạp, không cắt dây lươn; bón thừa đạm; không quản lý tuyến trùng.

Phân biệt với bệnh dễ nhầm​

  • Chết chậm (vàng lá chết chậm): Cây vàng lá từ từ trong nhiều tháng đến vài năm, rễ có u sưng do tuyến trùng; chết nhanh làm cây héo và chết trong vài ngày đến vài tuần, gốc thối đen.
  • Héo do khô hạn: Lá héo vào buổi trưa và hồi lại khi tưới nước, gốc và rễ không bị thối.

Biện pháp phòng ngừa​

  • Thiết kế vườn thoát nước tốt: đào rãnh thoát nước, vun gốc cao, không để đọng nước quanh gốc.
  • Dùng hom giống sạch bệnh từ vườn ươm đạt chuẩn.
  • Hạn chế xới xáo quanh gốc trong mùa mưa để tránh làm tổn thương rễ.
  • Cắt bỏ dây lươn, tỉa cành sát đất để tránh nước mưa bắn đất lên lá.
  • Bón phân hữu cơ hoai mục kết hợp chế phẩm Trichoderma; bón phân cân đối.
  • Không để nước từ vườn bệnh chảy sang vườn khác; vệ sinh dụng cụ, giày dép khi di chuyển giữa các vườn.

Biện pháp xử lý​

Canh tác – thủ công​

  • Nhổ bỏ trụ tiêu chết, thu gom rễ, dây và lá bệnh, đưa ra khỏi vườn tiêu hủy.
  • Xử lý hố trồng bằng vôi bột, phơi đất trước khi trồng dặm.
  • Khoanh vùng trụ bệnh, đắp bờ ngăn nước chảy tràn từ trụ bệnh sang trụ lành.

Sinh học​

  • Bón chế phẩm Trichoderma spp. trộn với phân hữu cơ hoai mục quanh gốc, định kỳ trong mùa mưa.

Hóa học​

  • Hoạt chất thường được khuyến cáo: metalaxyl (thường phối hợp mancozeb), fosetyl-aluminium, phosphonic acid (phosphorous acid), dimethomorph.
  • Tưới vào gốc cho trụ bệnh và các trụ xung quanh khi bệnh mới xuất hiện; có thể phun lên tán theo khuyến cáo trên nhãn.
  • Chỉ dùng thuốc có trong Danh mục thuốc bảo vệ thực vật được phép sử dụng tại Việt Nam (bản hiện hành); tuân thủ nguyên tắc 4 đúng và liều lượng ghi trên nhãn.

Lưu ý an toàn​

  • Trụ tiêu đã héo rũ hoàn toàn thường không cứu được; ưu tiên bảo vệ các trụ xung quanh.
  • Luân phiên hoạt chất để hạn chế Phytophthora kháng thuốc (đặc biệt với metalaxyl).
  • Tuân thủ thời gian cách ly ghi trên nhãn trước khi thu hoạch.
  • Mặc bảo hộ lao động khi pha và tưới, phun thuốc.

Tài liệu tham khảo​