Chuyển tới nội dung chính

Bệnh bạc lá hại lúa

Tóm tắt​

Bạc lá là bệnh do vi khuẩn Xanthomonas oryzae pv. oryzae gây ra, làm lá lúa cháy khô từ chóp lá hoặc mép lá lan xuống, ranh giới giữa phần bệnh và phần xanh có dạng gợn sóng. Bệnh lây lan nhanh qua nước và vết thương trên lá, đặc biệt sau mưa giông, gió bão. Bệnh nặng khi ruộng bón thừa đạm, gây giảm khả năng quang hợp, hạt lép, năng suất giảm đáng kể.

Tác nhân gây bệnh​

  • Tác nhân: Vi khuẩn Xanthomonas oryzae pv. oryzae.
  • Phân loại: Vi khuẩn.
  • Đường lây lan: Nước mưa, nước tưới, gió; xâm nhập qua thủy khổng và vết thương trên lá; lây qua hạt giống.
  • Nguồn bệnh tồn tại: Hạt giống, rơm rạ, lúa chét, cỏ dại ký chủ.

Triệu chứng​

  • Lá: Vết bệnh bắt đầu từ chóp lá hoặc mép lá, màu xanh tái rồi chuyển vàng, sau đó trắng xám (bạc lá), lan dọc theo mép lá xuống bẹ; ranh giới phần bệnh và phần lành có dạng gợn sóng.
  • Dịch vi khuẩn: Sáng sớm có thể thấy giọt dịch nhỏ màu vàng đục trên vết bệnh, khô lại thành hạt cứng nhỏ.
  • Toàn khóm (dạng kresek): Ở giai đoạn mạ hoặc mới cấy, lá héo xanh, cuộn lại, cả khóm có thể chết.

Điều kiện phát sinh​

  • Thời tiết: Nhiệt độ 25–30 °C, ẩm độ cao, mưa nhiều; mưa giông, gió bão tạo vết thương trên lá giúp vi khuẩn xâm nhập.
  • Thời điểm: Thường nặng trong vụ Hè Thu và vụ Mùa, giai đoạn đẻ nhánh rộ đến trổ chín.
  • Canh tác: Bón thừa đạm, ruộng ngập sâu kéo dài, giống nhiễm bệnh.

Phân biệt với bệnh dễ nhầm​

  • Đạo ôn lá: Vết bệnh hình thoi riêng lẻ, tâm xám viền nâu; bạc lá cháy dọc theo mép lá, không thành vết hình thoi.
  • Thiếu dinh dưỡng / ngộ độc: Lá vàng đều cả ruộng, không có ranh giới gợn sóng và không có giọt dịch vi khuẩn.

Biện pháp phòng ngừa​

  • Dùng giống kháng hoặc chống chịu bạc lá; hạt giống sạch bệnh.
  • Bón phân cân đối, không bón thừa đạm; tăng cường kali.
  • Vệ sinh đồng ruộng, tiêu hủy tàn dư cây bệnh, diệt lúa chét và cỏ dại ký chủ.
  • Hạn chế để nước từ ruộng bệnh chảy sang ruộng khác.

Biện pháp xử lý​

Canh tác – thủ công​

  • Ngưng bón đạm, không phun phân bón lá khi bệnh đang phát triển.
  • Rút bớt nước, giữ mực nước nông trong ruộng nếu có điều kiện.

Sinh học​

  • Có thể dùng chế phẩm chứa Bacillus spp. hoặc Pseudomonas fluorescens có đăng ký, phun sớm khi bệnh chớm xuất hiện.

Hóa học​

  • Hoạt chất thường được khuyến cáo: các hợp chất đồng (copper hydroxide, copper oxychloride), kasugamycin, oxolinic acid, bronopol.
  • Phun khi phát hiện vết bệnh đầu tiên, đặc biệt ngay sau mưa giông, bão.
  • Chỉ dùng thuốc có trong Danh mục thuốc bảo vệ thực vật được phép sử dụng tại Việt Nam (bản hiện hành); tuân thủ nguyên tắc 4 đúng và liều lượng ghi trên nhãn.

Lưu ý an toàn​

  • Thuốc gốc đồng có thể gây cháy lá non nếu pha quá liều; không phun lúc nắng gắt.
  • Tuân thủ thời gian cách ly ghi trên nhãn trước khi thu hoạch.
  • Mặc bảo hộ lao động khi pha và phun thuốc.

Tài liệu tham khảo​