Chuyển tới nội dung chính

Bệnh chết chậm hại hồ tiêu

Tóm tắt​

Chết chậm (vàng lá chết chậm) là bệnh phức hợp trên hồ tiêu, chủ yếu do tuyến trùng nốt sưng Meloidogyne spp. gây hại rễ, tạo vết thương cho nấm Fusarium spp. và các nấm khác xâm nhập làm thối rễ. Cây vàng lá từ từ, lá nhỏ lại, rụng đốt, sinh trưởng kém và suy tàn dần trong nhiều tháng đến vài năm. Rễ có nhiều nốt sưng u, rễ tơ thối. Bệnh làm năng suất giảm dần và có thể chết cả vườn nếu không quản lý.

Tác nhân gây bệnh​

  • Tác nhân: Tuyến trùng nốt sưng Meloidogyne spp. (chủ yếu M. incognita), kết hợp nấm Fusarium spp. và một số nấm đất khác.
  • Phân loại: Phức hợp nhiều tác nhân (tuyến trùng và nấm).
  • Đường lây lan: Đất, nước tưới, hom giống và bầu đất nhiễm tuyến trùng, dụng cụ làm đất.
  • Nguồn bệnh tồn tại: Tuyến trùng và nấm tồn tại trong đất, rễ cây bệnh và nhiều cỏ dại ký chủ.

Triệu chứng​

  • Rễ: Rễ có nhiều nốt sưng u lớn nhỏ khác nhau; rễ tơ ít, thối đen; về sau toàn bộ bộ rễ thối mục.
  • Lá: Lá vàng dần từ dưới lên hoặc vàng cả cây, lá nhỏ lại, mất bóng, rụng dần.
  • Toàn cây: Cây sinh trưởng chậm, đốt ngắn, rụng đốt, ít chùm quả, hạt lép; cây suy kiệt và chết sau nhiều tháng đến vài năm.

Điều kiện phát sinh​

  • Thời tiết: Bệnh biểu hiện rõ vào cuối mùa mưa, đầu mùa khô khi bộ rễ bị hại không đủ cung cấp nước, dinh dưỡng.
  • Thời điểm: Diễn biến kéo dài cả chu kỳ sinh trưởng; tuyến trùng gây hại mạnh trong mùa mưa.
  • Canh tác: Vườn trồng lâu năm, đất bạc màu, thiếu hữu cơ; hom giống nhiễm tuyến trùng; xới xáo làm đứt rễ; bón phân không cân đối.

Phân biệt với bệnh dễ nhầm​

  • Chết nhanh (Phytophthora): Cây héo rũ và chết trong vài ngày đến vài tuần, gốc thối đen; chết chậm diễn ra từ từ, rễ có nốt sưng.
  • Thiếu dinh dưỡng: Lá vàng nhưng bộ rễ khỏe, không có nốt sưng; cây hồi phục khi bổ sung phân bón.

Biện pháp phòng ngừa​

  • Dùng hom giống, cây con sạch tuyến trùng; xử lý đất bầu ươm.
  • Bón nhiều phân hữu cơ hoai mục kết hợp chế phẩm vi sinh đối kháng.
  • Bón phân cân đối, tăng kali, canxi; hạn chế xới xáo làm tổn thương rễ.
  • Làm sạch cỏ dại ký chủ của tuyến trùng quanh gốc.
  • Trồng xen cây có khả năng hạn chế tuyến trùng theo khuyến cáo địa phương.

Biện pháp xử lý​

Canh tác – thủ công​

  • Nhổ bỏ cây bệnh nặng, thu gom rễ đem tiêu hủy; xử lý hố trồng bằng vôi và phơi đất trước khi trồng dặm.
  • Phục hồi bộ rễ: bón phân hữu cơ, phân lân, bổ sung dinh dưỡng qua lá cho cây suy yếu.

Sinh học​

  • Bón chế phẩm chứa nấm đối kháng (Trichoderma spp., Paecilomyces lilacinus / Purpureocillium lilacinum) hoặc vi khuẩn đối kháng có đăng ký, trộn với phân hữu cơ.

Hóa học​

  • Thuốc trừ tuyến trùng: chỉ dùng hoạt chất có đăng ký cho tuyến trùng hại hồ tiêu trong danh mục hiện hành (ví dụ abamectin).
  • Thuốc trừ nấm hại rễ: hoạt chất có đăng ký cho bệnh thối rễ hồ tiêu (ví dụ hymexazol), tưới gốc khi cần.
  • Chỉ dùng thuốc có trong Danh mục thuốc bảo vệ thực vật được phép sử dụng tại Việt Nam (bản hiện hành); tuân thủ nguyên tắc 4 đúng và liều lượng ghi trên nhãn.

Lưu ý an toàn​

  • Thuốc trừ tuyến trùng thường có độ độc cao: bắt buộc mang đầy đủ bảo hộ, không để trẻ em, vật nuôi vào khu vực vừa xử lý.
  • Tuân thủ nghiêm thời gian cách ly ghi trên nhãn trước khi thu hoạch.
  • Một số hoạt chất có thể bị hạn chế hoặc loại khỏi danh mục theo thời gian; luôn kiểm tra danh mục hiện hành.

Tài liệu tham khảo​