Chuyển tới nội dung chính

Bệnh gỉ sắt hại cà phê

Tóm tắt​

Gỉ sắt là bệnh do nấm Hemileia vastatrix gây ra, hại trên lá cà phê. Dấu hiệu đặc trưng là các đốm vàng nhạt ở mặt trên lá, mặt dưới tương ứng có lớp bột màu vàng cam như gỉ sắt (bào tử nấm). Bệnh làm lá rụng hàng loạt, cây suy kiệt, giảm năng suất vụ hiện tại và cả vụ sau. Bệnh phát triển mạnh trong mùa mưa và trên vườn chăm sóc kém.

Tác nhân gây bệnh​

  • Tác nhân: Nấm gỉ sắt Hemileia vastatrix.
  • Phân loại: Nấm.
  • Đường lây lan: Bào tử phát tán nhờ gió, nước mưa, côn trùng và con người qua quần áo, dụng cụ.
  • Nguồn bệnh tồn tại: Lá bệnh còn trên cây và lá rụng trong vườn.

Triệu chứng​

  • Lá (mặt trên): Đốm nhỏ màu vàng nhạt, tròn, sau lớn dần, nhiều đốm liên kết thành mảng lớn; về sau vết bệnh khô cháy màu nâu.
  • Lá (mặt dưới): Tương ứng với đốm vàng là lớp bột màu vàng cam (bào tử), sờ tay dính bột.
  • Toàn cây: Lá rụng sớm hàng loạt, cành trơ trụi, cây suy kiệt, quả nhỏ, dễ khô cành.

Điều kiện phát sinh​

  • Thời tiết: Nhiệt độ 21–25 °C, có nước tự do (giọt mưa, sương) trên lá để bào tử nảy mầm.
  • Thời điểm: Phát triển trong mùa mưa, nặng nhất vào giữa và cuối mùa mưa.
  • Canh tác: Giống nhiễm, vườn mang quả quá nhiều, bón phân không cân đối, thiếu cây che bóng hợp lý, vườn già cỗi.

Phân biệt với bệnh dễ nhầm​

  • Đốm mắt cua (Cercospora coffeicola): Vết bệnh tròn, tâm xám trắng, viền nâu đỏ, quầng vàng như mắt cua; mặt dưới không có bột màu vàng cam.
  • Thiếu dinh dưỡng: Lá vàng đều hoặc vàng gân, không có bột bào tử ở mặt dưới lá.

Biện pháp phòng ngừa​

  • Trồng giống cà phê kháng gỉ sắt (ví dụ các dòng vô tính kháng được khuyến cáo tại địa phương).
  • Bón phân cân đối, đầy đủ, tăng cường kali và phân hữu cơ; tránh để cây mang quả quá tải.
  • Tỉa cành, tạo tán thông thoáng; trồng cây che bóng với mật độ hợp lý.
  • Thăm vườn thường xuyên từ đầu mùa mưa để phát hiện sớm.

Biện pháp xử lý​

Canh tác – thủ công​

  • Cắt tỉa, thu gom cành lá bị bệnh nặng và tiêu hủy.
  • Ghép cải tạo hoặc trồng tái canh bằng giống kháng đối với vườn nhiễm nặng.

Sinh học​

  • Chưa có biện pháp sinh học hiệu quả được khuyến cáo phổ biến.

Hóa học​

  • Hoạt chất thường được khuyến cáo: hexaconazole, propiconazole, tebuconazole, các hợp chất đồng (copper hydroxide, copper oxychloride).
  • Phun khi bệnh mới xuất hiện đầu mùa mưa; phun kỹ mặt dưới lá; có thể lặp lại theo khuyến cáo trên nhãn.
  • Chỉ dùng thuốc có trong Danh mục thuốc bảo vệ thực vật được phép sử dụng tại Việt Nam (bản hiện hành); tuân thủ nguyên tắc 4 đúng và liều lượng ghi trên nhãn.

Lưu ý an toàn​

  • Luân phiên hoạt chất khác cơ chế tác động để hạn chế kháng thuốc.
  • Tuân thủ thời gian cách ly ghi trên nhãn trước khi thu hoạch.
  • Mặc bảo hộ lao động; tránh phun ngược gió.

Tài liệu tham khảo​